پارسال در اوج ركود ساختمانی، نگرانی سرمایه‌گذارانی كه پرچمدار تولید صنعتی مسكن شده بودند ترس از عدم استقبال بازار ساخت‌وساز از تولیداتشان بود، اما حمایت مسوول صنعتی‌سازی مسكن –شركت مپسا- از این سرمایه‌گذاران كار را به جایی رساند كه در دولت تصمیم گرفته شد از تولیدات این كارخانه‌ها در طرح مسكن‌مهر استفاده شود و حتی ضمانت استفاده و خرید محصولات آنها از سوی وزارت مسكن به سرمایه‌گذاران داده شود.

مجموعه این سیاست‌ها در نهایت منجر به عقد قرارداد با بیش‌از 20 شرکت‌ در زمستان 88 شد كه به موجب متن قرارداد، این شرکت‌ها که بیشتر آنها دارای کارخانجات تولید مصالح نوین ساختمانی بودند، موظف شدند در فاز اول اجرای صنعتی‌سازی مسكن در كشور، 1100 واحد مسكونی در شهر جدید پرند احداث كنند.

در حال حاضر كه حدود 4 ماه و نیم از زمان فاز اول اجرای قرارداد می‌گذرد، بخشی از شهر جدید پرند به شهرك مسكونی در حال ساخت با فناوری‌های نوین ساختمانی تبدیل شده است كه شیوه متفاوت ساخت‌وساز در این شهرك به خوبی در مقایسه با سایر كارگاه‌های ساختمانی كه در این شهر و سایر نقاط کشور برپا شده است، مشهود و قابل رویت است.

تا اینجا، ظاهرا همه چیز در تولد صنعتی‌سازی مسكن، طبیعی و مناسب جلوه می‌كند، اما یكسری اتفاقات قابل تامل در این حوزه رخ داده است كه لزوم پیگیری مسوولان برای توقف آن را می‌طلبد.

اتفاق اول به «عجله نادرست» در روند ساخت‌وسازهای صنعتی مربوط می‌شود. برخی تصورشان بر این است كه چون در صنعتی‌سازی، قطعات در كارخانه تولید می‌شود، سرعت اجرا دست كارفرما است؛ یعنی اینكه می‌توان با چرخاندن پیچ تولید به سمت «زیاد» پروژه‌ای كه در حالت طبیعی 8 ماهه باید ساخته شود، آن را در مدت زمان 4 ماه تكمیل كرد!

متاسفانه این نگاه غلط باعث شده نوعی اصرار بی‌مورد به مدیران بخش تحمیل شود و بدون هیچ نگاهی به نوپا بودن این صنعت، تنها به سرعت بیاندیشند و کیفیت و توانمند شدن بخش خصوصی برای قبول پروژه‌های بزرگتر و کسب تجربه را فراموش کنند.

اتفاق دوم «سنگ‌اندازی ناخواسته» در مسیر صنعتی‌سازی مسكن است. در حال حاضر رشته جدیدی تحت عنوان ساخت صنعتی در دو بخش صنعت و مسكن به‌وجود آمده كه اگر هر كدام از مسوولان و زیرمجموعه‌های این دو بخش در حوزه اجرا و سیاست‌گذاری برای تقویت انگیزه سرمایه‌گذاران در این رشته جدید همت نكنند، امیدی به دوام فعالیت در صنعتی‌سازی مسكن نمی‌توان داشت و بیم آن می‌رود این صنعت مغفول مانده در کشور بار دیگر قبل از بلوغ کامل از بین برود و نتوانیم آن را آنگونه که شایسته است، بشناسیم.

در یك نمونه كاملا عینی، برخی از همین كارخانه‌هایی كه مشغول تولید هستند، برای واردات یك دستگاه مخصوص مونتاژ قطعه پیش‌ساخته در محل سازه، ماه‌ها است مشغول رایزنی برای صدور مجوز ورود هستند.

اتفاق سوم «پرهیز از تحقیق و توسعه» است. به نظر می‌رسد با به پایان رسیدن فاز اول اجرای طرح صنعتی‌سازی مسكن كه پایان نیمه اول امسال خواهد بود، لازم است شركت‌های فعال با تجدید نظر در ساختار فنی و مهندسی خود، مسیر اجرای فاز دوم را بهتر و تخصصی‌تر از گذشته دنبال كنند.

در فاز دوم پروژه پایلوت صنعتی‌سازی در شهر جدید پرند، کارخانجات توانسته‌اند آمادگی بیشتری برای افزایش کیفیت، کاهش زمان تولید و ساخت بدون افزایش قیمت به‌دست آورند و در نهادینه‌سازی احداث ساختمان به روش صنعتی کمک شایانی نمایند.

ایراد شاخصی كه به تجربه اول وارد است، «تعداد طبقات كم» در ساختمان‌ها است كه بهره‌برداری واقعی از زمین را عملا غیرممكن می‌سازد. در پروژه 1100 واحدی همه بلوك‌ها در سه طبقه احداث شده است. البته شاید این تعداد طبقه در این پروژه مورد توجه باشد، اما برای توانمندی کارخانجات استفاده از فناوری‌های نوین در کلان شهر‌ها به ساخت با طبقات بیشتر مورد نیاز است.

این در حالی است كه اگر كارخانه‌های تولید مسكن به فن‌آوری ساخت صنعتی بلندمرتبه – حداقل 4 یا 5 طبقه- دست پیدا كنند، با توجه به كمبود شدید زمین در برخی از نقاط كشور، امكان عرضه بیشتر واحد مسكونی در بازار مسكن فراهم خواهد شد.
اما این توقع منوط به صبور بودن برخی از مدیران است كه باید فرصتی اندك به شركت‌ها داده شود تا برای نحوه تجدید قوا و دستیابی به فن‌آوری‌های مكمل، تحقیقات و برنامه‌ریزی‌های لازم را انجام دهند.

اتفاق چهارم «اتصال اجباری صنعتی‌سازی مسكن به مسكن‌مهر» است كه كار را دشوار و پیچیده كرده است.

برخی مدیران برای آنكه سریع و با عجله، آمار عملكرد در طرح مسكن‌مهر را افزایش دهند–هرچند طی ماه‌های اخیر آمار وضعیت مطلوب را نشان می‌دهد- فشار غیر متعارفی به مدیران صنعتی‌ساز وارد می‌كنند. غافل از اینكه صنعتی‌سازی در آستانه راه قرار دارد و فعلا این امكان وجود ندارد كه از همه ظرفیت كارخانه‌ها استفاده شود.

به نظر می‌رسد مسكن‌مهر فرصت خوبی برای پا گرفتن كارخانه‌های تولید قطعات پیش‌ساخته فراهم آورده، به شرط آنكه از این فرصت درست استفاده شود و صنعتی‌سازی با آرامش و تفکر در برنامه‌ریزی با بهترین کیفیت در کشور محقق شود و تمامی جزئیات با تمرین و اجرا در کشور نهادینه گردد.